„14 Z. Tabasz, Źródła archeologiczne do produkcji pożywienia w starożytnej Grecji. Warszawa 1958 (skrypt powielony); T. Zawadzki, Rolnictwo w Grecji starożytnej, cz. 2 Przetwórstwo oliwki i winnej jagody, „Archeologia" t. 12 1961.
Ciekawe zagadnienia wyłaniają się w miarę wypróżniania pucharu greckiego wina, a także — a może zwłaszcza — tego nie markowego, produkowanego na peryferiach antycznego świata.
Od kiedy Rzymianie pijali wino
Rozumując logicznie, należałoby odpowiedzieć, że od dnia założenia Rzymu, skoro nie zakładano go na pustyni, lecz w centrum Śródziemnomorza, gdzie wino znane było od tysiącleci. Już wówczas leżąca niemal vis a vis Kartagina robiła przecież na winie interesy . Winem handlowali w tym czasie Grecy. Porzućmy jednak spekulacje na rzecz faktów — trudno ustalić, przynajmniej obecnie, kiedy dokładnie pojawiła się Winorośl w Italii. Z sycylijskich plantacji winorośli korzystali Kartagińczycy już w pierwszej połowie I tysiąclecia p.n.e. i trudno sobie wyobrazić, aby winorośl nie przenikała z Sycylii na Półwysep Apeniński. Jeżeli przyjąć, że Etruskowie przybyli do Italii z Azji Mniejszej (co przy obecnym stanie badań wydaje się najbardziej prawdopodobne), nie sposób nie przyjąć jednocześnie, że przynieśli ze sobą drzewo oliwne i winorośl. Oczywiście, zgadzając się na znajomość uprawy winorośli i tłoczenia wina na Półwyspie Apenińskim od dawna, od początku I tysiąclecia p.n.e., nie powinniśmy tego rozumieć w ten sposób, że winnice pokrywały kraj wzdłuż i wszerz, jak okiem sięgnąć, zaś produkcja wina była tak duża, iż Rzym musiał prowadzić wojnę winną z Kartaginą, podobnie jak bez mała trzy tysiąclecia później Włochy z Francją; nie o wino stoczył Rzym śmiertelny bój z Kartaginą — choć również o nie. I nie od razu.“(13)